Að vera epli í tunnu

Geðheilsa hefur fengið aukna athygli á vinnustöðum á undanförnum árum. Við fræðum stjórnendur og starfsmenn um einkenni kulnunar, streitu og kvíða. Það er jákvæð þróun – en það er líka hætt við því að við stoppum þar.

Einkennin eru sýnileg – en orsakirnar oft ósýnilegar

Við höfum lært að bregðast við einstaklingum sem sýna merki vanlíðanar. En of oft gleymum við að skoða:Af hverju, í fyrsta lagi, er fólki að líða svona?

Þar kemur líkingin um eplið og tunnuna sterkt inn.

• Þegar starfsmaður sýnir vanlíðan eða „neikvæða hegðun“ er oft litið á það sem einstaklingsvanda. Rotna eplið.

• En hvað ef vinnuumhverfið sjálft – tunnan – er að búa til þessar aðstæður?

Ég gæti alveg hugsað mér að vera epli í þessari tunnu.

Frá klínískri nálgun til kerfisnálgunar

Það er mikilvægt að bjóða upp á meðferð, stuðning og fræðslu. En það er ekki nóg. Ef við viljum skapa vinnustaði þar sem geðheilsa er raunverulega í forgangi, þurfum við að skoða skipulag, menningu og stjórnunarhætti.

Rannsóknir styðja þetta:

• JD-R líkanið (Demerouti o.fl.): Kulnun skapast þegar kröfur eru miklar og stuðningur lítill.

• PSC líkanið (Dollard & Bakker): Geðheilsa batnar þegar stjórnendur sýna að öryggi og velferð séu í forgangi.

• Einarsen o.fl.: Slæmt skipulag getur ýtt undir samskiptavanda, vanlíðan og einelti.

• WHO (2022): Vinnustaðir ættu að vinna með kerfislegar forvarnir, ekki bara einstaklingsbundin úrræði.

Hvað þýðir þetta í raun?

• Að hanna vinnuumhverfi þar sem fólk hefur skýrleika, stuðning og rödd.

• Að þjálfa stjórnendur í samskiptum, viðurkenningu og mannlegri leiðsögn.

• Að greina hvað veldur kulnun – ekki bara mæla hana.

Geðheilsa á vinnustað snýst ekki bara um að bregðast við.Hún snýst um að skapa heilbrigt umhverfi sem minnkar líkur á vanlíðan.

Ekki dæma eplið. Kíktu á tunnuna.